1. Waar begin je met jazz akkoorden en jazz piano?

‘Jazz’ is een ruim begrip dat inmiddels meer dan een eeuw aan verschillende stijlen omvat. Het loopt uiteen van swing tot experimentele jazz. Van Oscar Peterson en Bill Evans tot Keith Jarrett, Brad Mehldau en Tigran Hamasyan. Een scherpe definitie geven is dan ook lastig.

Wanneer je jazz piano wilt leren spelen, zijn er drie vaardigheden die in elke stijl terugkomen::

1. Jazz akkoorden kunnen spelen
2. Enige vrije improvisatievaardigheden
3. Jazz stijlkennis beheersen voor inspiratie

Daarnaast is veel luisteren naar verschillende jazzstijlen essentieel. Zo bouw je een muzikaal referentiekader op waarbinnen je oefent en keuzes leert maken. Jazz piano spelen zonder veel naar jazzmuziek te luisteren is nauwelijks voorstelbaar. Luisteren vormt de basis.

Het goede nieuws is dat deze drie vaardigheden te ontwikkelen zijn, ieder op zijn eigen niveau. Hieronder geef ik per onderdeel een aantal concrete tips.

2. Jazz akkoorden spelen op piano voor jazz beginners

Allereerst een begripsverduidelijking: Met ‘jazz beginner’ wordt hier bedoeld dat je al piano kunt spelen, maar geen of weinig echte jazz ervaring hebt.

Wil je jazz akkoorden leren, doorloop dan als voorbereiding de volgende 3 onderdelen:

1. Toonladders
2. Drieklanken
3. Vierklanken

Wil je akkoorden begrijpen dan leer je altijd eerst toonladders. Akkoorden worden immers gebouwd op basis van toonladders.

Leer voor jazz zeker alle majeur en mineur toonladders. Vanuit die twee toonladders kun je vrijwel alle jazz akkoorden bouwen of afleiden. Een compleet overzicht hiervan vind je in mijn blog ‘Alle toonladders in majeur en mineur met piano vingerzetting’.

De bluestoonladders en middeleeuwse cq. modale kerktoonladders (modal scales) zijn handig om te kennen. Maar voor beginners zijn ze optioneel. De bluestoonladder gebruik je vooral bij melodische improvisatie. De modale toonladders ook bij gevorderde jazz akkoorden. Als beginner kun je ze even overslaan.

De tekst gaat hieronder verder…

3. Jazz akkoorden schema’s spelen op piano: de ‘II V I progression’ (2 5 1 jazz voicings)

Je hebt nu de kennis en kunde om vier- en vijfklanken te oefenen op het beroemde ‘II-V-I schema’. Ook wel II-V-I progressie of 2 5 1 voicings genoemd. Iedere jazz student begint daarmee. Het is een onmisbaar onderdeel!

Een progressie is een akkoordenschema. En die Romeinse cijfers zijn een vorm van akkoord-notatie, genaamd ‘Nashville Number System’.

De Romeinse cijfers staan voor relatieve akkoorden in een toonsoort (lees mijn diepteblog over toonsoort). Het is een ‘relatieve notatie’ omdat je geen akkoordsymbolen zoals C of Gm gebruikt. Je moet die cijfers omzetten naar akkoordsymbolen.

Om je vier- en vijfklanken te trainen kun je 2 effectieve oefeningen doen:

1. Oefen de II-V-I progressie (vier/vijfklank) in verschillende toonsoorten. Hoe meer je kent, hoe beter. Besef wel dat deze oefening veel tijd kost.
2. Oefen de vier/vijfklanken op het jazzlied ‘Autumn Leaves’. Dat lied bestaat namelijk grotendeels uit II-V-I schema’s. Deze tweede oefening kost minder tijd en het resultaat is dat je meteen een jazz lied kan spelen. Dus veel beginners slaan oefening 1 over en starten met oefening 2.

Je beheerst nu de nodige inleidende jazztheorie. Ook kun je inmiddels mooie akkoorden spelen bij het lied ‘Autumn Leaves’ spelen. Dat is een van de meest gespeelde jazz hits, ook wel een standard genoemd.

Maar dan rijzen al snel twee logische vragen. Waar vind je bladmuziek van de meest gespeelde jazz standards? En welke jazz standards zijn verstandig om als volgende stap mee te beginnen?

De tekst gaat hieronder verder…

5. Wat zijn eenvoudige jazzstandards voor beginners (piano)?

Eenvoudige pianostandards zijn niet alleen geschikt voor beginners. Ook gevorderde pianisten spelen ze regelmatig. Wanneer je nieuwe kennis aan het verwerken bent, zoals uitgebreidere jazzakkoorden of jazzsolo’s, is het vaak prettiger om dat te doen binnen een overzichtelijke vorm. Een complexe standard als ‘Giant Steps’ van John Coltrane is muzikaal gezien geweldig, maar op dat moment soms simpelweg te uitdagend.

Eenvoudige jazz piano standards:

1. Autumn Leaves
2. Blue Bossa
3. Misty
4. Fly Me To The Moon
5. Alone Together
6. In The Wee Small Hours
7. Blue in Green

Kies altijd de juiste standards die passen bij zowel je niveau als je leerdoel.

6. Hoe speel je jazz standards op piano?

Je kent nu verschillende jazzakkoorden, schema’s en een aantal standards om mee te beginnen. De volgende vraag is hoe je die standards praktisch op de piano speelt. Er zijn vier algemene benaderingen die voor iedere pianist waardevol zijn, ongeacht je uiteindelijke doelen of muzikale voorkeur.

Een jazz standard kun je op minimaal vier manieren oefenen:

1. RH: de melodie van het lied en LH: het akkoord. Zo laat je duidelijk horen hoe het lied klinkt en kun je samenspelen met een bassist die de baspartij verzorgt. Met je rechterhand kun je, als je dat wilt, ook improviseren.
2. RH: de akkoorden en LH: de bas of een walking bass, een lopende baslijn over de akkoorden. Hiermee kun je soloinstrumenten, zangers en zangeressen begeleiden die de melodie spelen.
3. RH: de melodie en LH: de bas. Deze vorm is geschikt voor jazz solopiano en geeft ruimte om te improviseren wanneer dat past.
4. RH: de melodie met akkoorden en LH: de bas of pianoloopjes. In deze benadering combineer je alles tot één compleet pianospel.

Vanuit deze vier benaderingen kan je rustig gaan uitbouwen naar specifieke technieken binnen jazz stijlen. Denk hierbij aan stijlen als Swing Jazz, Bebop, Ragtime, Bossa Nova, Latin Jazz of Contemporary Jazz.

De tekst gaat hieronder verder…

7. Jazz piano en jazz akkoorden harmonieleer gevorderden

Na de basis akkoorden en jazz piano technieken is de volgende stap de meer gevorderde jazz akkoorden, alteraties en voicings.

Denk bijvoorbeeld aan:

• De ‘Tritone Substition’ die je tegenkomt bij jazz pianisten als Duke Ellington en Bud Powell.
• De ‘Drop Two Voicings’ zoals ze voorkomen bij Bill Evans, George Shearing en Red Garland.
• Of So What Quarter Voicings die Bill Evans bedacht op de plaat Kind of Blue van Miles Davis. Luister maar eens het nummer ‘So What‘.
• En niet te vergeten de moderne voicings van o.a. Keith Jarret en Brad Mehldau.

Al deze akkoorden zijn ook prima te spelen als je geen professionele ambities hebt. Je hoeft namelijk niet veel techniek te hebben om ze te kunnen spelen. En het klinkt meteen professioneel. Dus laat je niet afschrikken door deze termen en grote namen. Deze voicings zijn ook te leren op een meer beginner jazz piano niveau.

8. Jazz solo en jazz improvisatie: hoe improviseer je in jazz?

Allereerst dit: je hoeft niet per se te improviseren of te soleren. Je kunt ook prima alleen de akkoorden en melodieën van jazz standards spelen. Bijvoorbeeld als een rustige jazzballad of als een medium tempo swing jazz. Wanneer improviseren niet jouw ding is, kun je dat onderdeel gerust laten liggen. Dat terzijde.

Wil je wel improviseren, dan is de vraag hoe je dat aanpakt.

Storytelling vormt een belangrijk uitgangspunt binnen jazzimprovisatie. Je leert als het ware een muzikaal verhaal vertellen met je solo. Daarbij gaat het om vragen als: hoe bouw je een solo op, hoe werk je met een thema en variaties, hoe creëer je een spanningsboog richting een hoogtepunt, en hoe breng je de energie weer terug in het slot.

In grote lijnen zijn er twee algemene invalshoeken om te improviseren:

1. Vanuit melodie gedacht
2. Vanuit akkoorden gedacht

9. Wat betekent jazz improviseren vanuit melodie?

Bij jazz improviseren vanuit de melodie neem je de melodie van het jazzlied als uitgangspunt, of je bedenkt zelf een eigen melodie. Op die melodie ga je vervolgens allerlei ‘variaties’ maken.

Pattern Improvisation

Je kunt ook een kort motiefje, slechts een paar tonen, als leidraad nemen voor je variaties. Dat motief kun je zelf verzinnen, of je haalt het uit een bestaande melodie. Dit wordt vaak ‘pattern improvisation’ genoemd. Daarna improviseer je verder vanuit dat ene patroon.

Er bestaan veel variatietechnieken voor improviseren op een melodie, zoals omspelingstonen, chromatic approach, cross-rhythms, gespiegeld en leidtonen tot kreeftgang. Het zijn er te veel om hier allemaal uit te werken.

Heb je hierbij hulp nodig? In mijn jazz cursus loop ik stap voor stap met je door verschillende variaties en hoe je die in de praktijk toepast.

10. Wat betekent jazz improviseren vanuit akkoorden?

Bij improviseren vanuit akkoorden neem je de jazz akkoorden van het lied als startpunt. De tonen van de akkoorden noem je target notes of ‘doeltonen’. Ze vormen de ruggengraat van je solo. Je kan die target notes bijvoorbeeld aanvullen met halve tonen eronder of erboven zogeheten leading tones of ‘leidtonen’.

Deze invalshoek is onder meer gangbaar in Bebop Jazz van Charlie Parker, Bud Powell en Bill Evans.

Improviseren vanuit melodie en akkoorden zijn standaard benaderingen in jazz improvisatie. Of je nou piano of saxofoon speelt, ballads of swing. In mijn jazz piano cursus neem ik beide benaderingen stap voor stap met je door.

De tekst gaat hieronder verder…

11. Jazz theorie en stijlkennis

Wanneer je improviseert, jazzakkoorden speelt, solo’s ontwikkelt of begeleiding leert, speelt stijlkennis een grote rol.

Het is belangrijk dat je de kenmerken kent van verschillende jazzstijlen, zoals swing jazz, bebop jazz, bossa nova jazz, latin jazz, free jazz en contemporary jazz. Het gaat daarbij niet alleen om jazztheorie, pianoakkoorden en improvisatiemiddelen. Verdiep je ook bewust in de stijlen zelf en probeer ze te ontleden.

Let op de gebruikelijke technieken, de manier van improviseren, het type akkoorden, ritmische patronen en andere stijlkenmerken. Wanneer deze kennis niet alleen in je hoofd zit, maar ook in je oren, ontstaan nieuwe muzikale ideeën vaak vanzelf en werk je gerichter aan je eigen spel.

Wanneer je improviseert op piano, speel je meestal binnen je eigen referentiekader. Als je veel naar bebop luistert, is de kans groot dat je solo ook in die richting kleurt. Je gaat dan bewust of onbewust op zoek naar die specifieke sound, en neemt bepaalde mogelijkheden wel mee in je spel terwijl je andere opties laat liggen. Houd je van Bill Evans, dan is de kans groot dat je automatisch zoekt naar de klank en voicing van de akkoorden van Bill Evans.

Daarom is luisteren zo belangrijk. Luister naar zoveel mogelijk stijlen en verschillende pianisten. Hoe breder je muzikale kennis en ervaring, hoe ruimer je speelveld wordt. Dat houdt je blik open en vergroot je mogelijkheden tijdens het spelen en improviseren.

12. 10 tips voor luisteren naar jazz muziek en bekende jazz pianisten!

Oké, waar begin je met luisteren naar jazzmuziek, en dan vooral naar jazzpianisten?

Hieronder vind je een aantal tips in een globaal historisch chronologische volgorde. Je kunt ze bijvoorbeeld opzoeken op YouTube of Spotify. Alle genoemde artiesten behoren tot de top binnen hun vakgebied. Houd er rekening mee dat veel pianisten in meerdere stijlen actief zijn, waardoor de indeling in genres niet strikt afgebakend is.

1. Stride & Swing Jazz 30’s: James P. Johnson, Fats Waller & Count Basie, Duke Ellington en de vroege Oscar Peterson
2. Bebop Jazz 40’s: Thelonious Monk, Bud Powell
3. Cool Jazz / Modal Jazz: Bill Evans op het album Kind of Blue van Miles Davis
4. Electronic Jazz en Fusion: Chick Corea
5. Soul Jazz / Post Bop / Funk Jazz: Herbie Hancock
6. Free Jazz: Cecil Taylor
7. Latin Jazz: Michel Camilo (Cubaans) en Eliane Elias (Braziliaans)
8. R&B Neo Soul Jazz: Robert Glasper (Hip-hop) en Cory Henry (Gospel)
9. World Music Jazz: Shai Maestro (Joods-Arabische Jazz) en Tigran Hamasyan (Armeens-klassiek-EDM Jazz)
10. Postmodern Contemporary Jazz: Esbjörn Svensson, Keith Jarrett, Brad Mehldau en Taylor Eigsti