Hét boek voor iedereen die jazz speelt: het Real Book (online)

1. Wat is het Real Book?

Het Real Book wordt vaak gezien als dé ‘Bijbel’ van de jazzmuziek. Het is een verzameling bladmuziek van bekende jazznummers, ook wel standards genoemd. De stukken staan meestal op 1 A4 en bevatten alleen de melodie met daarboven de akkoordsymbolen. Zo’n sobere notatie heet een ‘lead sheet’.

De minimale notatie komt doordat jazz van oudsher sterk gebaseerd is op luisteren, imiteren en improviseren. Veel repertoire werd lange tijd niet volledig uitgeschreven, maar mondeling of via opnames doorgegeven. Wanneer muziek wel werd genoteerd, gebeurde dat vaak in een beknopte vorm zoals de huidige lead sheet.

Vanaf de jaren veertig werden zulke lead sheets verzameld in zogenoemde fake books, bedoeld om muzikanten snel houvast te geven bij repertoire dat zij niet volledig kenden. In die traditie ontstond het Real Book.

Twee studenten van het Berklee College of Music stelden een bundel samen met jazz standards en eigentijdse composities. Omdat zij geen toestemming hadden van de rechthebbenden, werd het boek lokaal gekopieerd en onderhands verspreid. Juist door die informele verspreiding vond het razendsnel zijn weg naar conservatoria, podia en studios.

2. Hoe ziet een lead sheet jazz standard eruit?

Iedere jazzstandard lead sheet bevat minimaal een melodie met een eenvoudig ritme en daarboven akkoordsymbolen.

In sommige edities van het Real Book zie je ook de letters A en B in een vierkant. Die geven de vorm van het stuk aan, vergelijkbaar met couplet en refrein. Als jazzmuzikanten bijvoorbeeld willen improviseren over het eerste deel van een standard, spreken ze van improviseren over het A’tje. Daarmee bedoelen ze het A-deel. Je speelt dan alleen het gedeelte waarboven de letter A staat.

Daarnaast kom je akkoorden tegen die tussen haakjes staan, meestal boven de oorspronkelijke akkoorden. Dit zijn alternatieve akkoorden. Je kunt ze in die maten gebruiken als je wilt afwijken van de originele harmonieën.

Tot slot bevatten sommige edities ook de songtekst. Dat is handig wanneer je samen speelt met vocalisten. Zo heeft iedere muzikant de informatie die nodig is om een jazzstandard te spelen.

3. Hoe gebruik je het Real Book in de praktijk?

Het Real Book is bedoeld als praktisch hulpmiddel om jazzmuziek te spelen in een ‘realistische’ muzikale context. De samenstellers van het Real Book probeerden akkoordenschema’s vast te leggen zoals die in de ‘actuele’ jazzpraktijk werden gespeeld door toonaangevende jazzpianisten en ensembles.

Deze ambitie vroeg om nauwkeurige transcripties van opnames. Dat was een tijdrovend en vooral foutgevoelig proces. De fouten in melodie en akkoorden leidden tot kritiek, maar dat deed weinig af aan de populariteit van het boek. Voor veel musici was het immers een ‘praktisch startpunt’, niet een definitieve autoriteit. Het boek bood vooral een ‘werkbare basis’ om mee te spelen en verder te bouwen.

Het is heel belangrijk om je bewust te zijn van deze insteek. Met een Real Book notatie heb je alleen de minimale informatie die nodig is om een stuk te spelen. Van daaruit wordt verwacht dat je zelf een volledig jazzstuk vormgeeft en uitvoert. Zoals je waarschijnlijk al aanvoelt, geeft iedere muzikant daar een eigen invulling aan. Juist omdat een lead sheet weinig vastlegt en nauwelijks voorschrijft wat je moet doen, ontstaat er veel ruimte om er iets persoonlijks van te maken.

Daarom is het belangrijk dat je voldoende jazztheorie beheerst, jazzakkoorden kunt spelen in goed klinkende voicings en variaties, en kunt improviseren op basis van de melodie. Als je dit wilt leren, kun je de online jazz pianocursus volgen.

4. Waarom heb je het Real Book nodig?

Als je vertrouwd wilt raken met jazzmuziek of wilt jammen en samenspelen met andere muzikanten, is het belangrijk dat je de bekende stukken hieruit kent.

Dat komt doordat vrijwel iedere beginnende en professionele jazzmuzikant eruit speelt. De klassiekers uit het Real Book zijn algemeen bekend.

Dat maakt samen spelen en improviseren een stuk eenvoudiger. Je deelt dan een gemeenschappelijke basis om op terug te vallen: dezelfde akkoorden, dezelfde toonsoort, dezelfde maatsoort, dezelfde vorm en hetzelfde thema.

De tekst gaat hieronder verder…

5. Welke editie van het Real Book heb je nodig?

Er zijn verschillende edities in omloop, zoals Swing to Bop, Sixth Edition, The New Real Book en Hal Leonard. Door de voortdurende feedback van musici verschenen er meerdere herziene edities, waarin fouten werden gecorrigeerd en nieuwe stukken werden toegevoegd. Dat roept al snel de vraag op wat de verschillen zijn.

Neem bijvoorbeeld het stuk Autumn Leaves.

In sommige Real Book edities staat dit stuk in de toonsoort E mineur of A mineur. De oorspronkelijke toonsoort is echter G mineur. Dat is ook de toonsoort die veel muzikanten kennen en gebruiken. Soms verschillen ook de akkoorden per editie, al levert dat meestal geen grote problemen op.

Daarnaast staan sommige standards wel in de ene editie en niet in de andere. Ook de akkoordenschema’s kunnen uitgebreider zijn. Naast de gebruikelijke akkoorden worden dan ook alternatieve akkoorden vermeld. Daarom is het zinvol om meerdere edities met elkaar te vergelijken. Die verschillen kunnen je zelfs op nieuwe muzikale ideeën brengen.

Een goede eerste keuze is bijvoorbeeld ‘The New Real Book’, uitgegeven door Sher Music Co.. Deze editie is overzichtelijk, uitgebreid en bevat ook de songtekst.

Als tweede keuze is de ‘Sixth Edition’ een goede aanvulling. Deze editie is de eerste legale versie van een Real Book, uitgebracht door Hal Leonard. Hij sluit qua vormgeving bewust aan bij de oudere, illegale versies, inclusief een handschriftachtig notatieschrift. Tegelijkertijd is de inhoud wat aangepast: een aantal stukken verdween, nieuwe composities werden toegevoegd en diverse fouten werden gecorrigeerd.

Kies beide edities in de toonsoort C, wat voor pianisten het meest praktisch is. Sommige delen zijn verkrijgbaar via bol.com.

6. Online real book jazz standards (gratis pdf​ download)

Klik hieronder voor volume 1!

Het is niet de New Real Book editie, maar desondanks goed genoeg om mee te werken.

Wil je meer weten over Jazz Akkoorden en Jazz Piano Solo? Lees dan mijn uitgebreide en gratis hoofdpagina Jazz Akkoorden!