5 tips om beter te improviseren in de jazzmuziek [2020]

Jazz piano | 24 april 2020 | Roy Harmanus | Leestijd: 5 minuten

Update: 17 november 2020

Loop je vast met jazzimprovisatie op de piano of een ander instrument? Heb je geen inspiratie voor je solo? Speel je alleen maar toonladders? Te weinig creativiteit? Hoe kan je beter soleren?

Hier zijn 5 goede tips die jou helpen in je improvisatiesolo. Sommige tips zijn heel praktisch, andere meer abstract. Dat komt omdat vooruitgang in improviseren niet altijd een kwestie is van nog meer speelvoorbeelden en leuke melodieën. Het meestvoorkomende probleem is meer een ‘denk-probleem’, dan een ‘doe-probleem’. Mijn tips leren je op een andere manier denken. En dus ook effectiever studeren. Je vergroot je muziekinzicht. Uiteindelijk ga je daardoor anders improviseren.

Ik geef je niet alleen mijn eigen inzichten. Ik deel ook inzichten die de meester-jazzpianist Bill Evans geeft in een tv-interview dat ondertussen legendarisch is geworden. Ook Bill Evans richt zich in dat interview meer op het denken dan het spelen.

Jazz tip 1: Leer jazz principes geen trucjes

Leer eerst universele en fundamentele denk- en speelprincipes in plaats van specifieke ‘licks‘. Dat is een technische muziekterm voor een vast patroon van noten. Die principes zijn overigens instrument-onafhankelijk. Of je nou piano, gitaar of saxofoon speelt: ze werken voor iedereen.

Licks zijn als de uitkomst van een berekening. Je kan wel de goede uitkomsten van wiskundige berekeningen onthouden, maar als je de berekening zelf niet begrijpt, kom je niet erg ver! Als improvisator moet je weten hoe een lick is opgebouwd of bedacht. Hoe is iemand tot die specifieke lick gekomen. Welke redenering zit erachter.

Waarom is dit belangrijk?

  1. Als je zicht krijgt op de berekening of de redenering, kan je de berekening aanpassen en nieuwe antwoorden genereren. Met deze benadering voorkom je dat je creativiteit opraakt. Je hoeft namelijk niet steeds nieuwe licks van je jazzdocent te leren. Je kan ze dan zelf bedenken op basis van de fundamentelere principes.
  2. Je bent zo beter in staat om improvisaties van anderen sneller te doorgronden en toe te passen in je eigen spel. Een soort reverse engineering van iemands improvisatie.

Daarom is het belangrijk dat je niet alleen leert ‘wat je moet spelen’. Leer ook ‘waarom je iets zo speelt’. Of ‘waarom iets mooi klinkt’.

Maar wat bedoel ik precies met ‘principes’? Bij tip #2 geef ik een aantal voorbeelden.

Jazz tip 2: Begin je jazz solo eenvoudig en bouw van daaruit verder (Bill Evans)

De belangrijkste tip die Bill Evans in zijn interview geeft is dit: “Begin eenvoudig met een paar tonen en bouw van daaruit verder. Speel vooral geen snelle complexe licks en trucjes die je eigenlijk niet begrijpt. Door zo’n oppervlakkige aanpak raak je verward.”

Een goed voorbeeld van een ‘eenvoudige’ maar wereldberoemde solo is die van jazztrompetist Miles Davis. In het nummer So What begint Davis zijn solo met 2 simpele noten. Van de hoge toon d naar de lage toon d. En die ‘d’ komt regelmatig terug. De kracht van herhaling! Luister hieronder vanaf 1:30 min.

Simpel beginnen dus. Maar hoe doe je dat precies?

Improvisatie oefening: Pattern Improvisation

Een mogelijke methode hiervoor is pattern improvisation, dat bekend is geworden door jazz legende John Coltrane. Je begint met een motief – ook wel patroon genoemd – en past daarop variaties toe. Een patroon kan zo eenvoudig zijn als 4 noten. Ik geef een voorbeeld.

Stel je speelt een lied in de toonsoort C-majeur. Dan gebruik je de toonladder C-majeur. Kies uit die toonlader 4 tonen: c d e g.

Pas nu deze 5 variaties toe:

  1. Verander het ritme. Speel in ‘swing’ (lang kort ritme) of speel ‘straight’ (je normale achtste noten). Of varieer tussen twee 8ste noten en triolen (3 tonen in één tel).
  2. Verander de volgorde van de tonen. Bijvoorbeeld: c e d g,  g e c d, etc.
  3. Herhaal sommige tonen vaker. Bijvoorbeeld: g g e c d d c. Herhaling zorgt voor structuur en herkenning.
  4. Verschuif deze vier tonen op de toonladder. Let op: je tonen zullen veranderen. Je denkt niet meer in specifieke tonen, maar je richt je op de ‘structuur’ van je motief. En de structuur van c d e g is omgezet naar cijfers: 1 2 3 5. Dus hoe ziet dat er concreet uit: c d e g | d e f a | e f g b, etc.
  5. Voeg een ‘voorslag’ toe. Dat is een snelle noot die zich een halve toon boven of onder je gekozen toon bevindt. Bijvoorbeeld de D# of F voor de toon E.

Deze 5 variaties kan je uiteraard onderling combineren. Ieder gevarieerd motief kan weer als nieuw motief (patroon) dienen. En op dat nieuwe motief kan je al die variaties opnieuw toepassen. Zie je al de oneindig veel mogelijkheden die je nu hebt?

En dan zijn er nog 10 keer zo veel variaties mogelijk: omspelingstonen, blue notes, ghost notes, leidtonen, cross rhythms, enz.

Maar zoals gezegd: begin eenvoudig en bouw op basis van wat je begrijpt!

Zoek je hiervoor een goed zelfstudieboek ? Koop Patterns for Improvisation van Oliver Nelson.

Extra inspiratie nodig?

Check even hieronder hoe meesterpianist Herbie Hancock vanuit het patroon 5 1 2 zijn solo opbouwt.

“Don’t build on top of confusion and vagueness. You can’t possibly progress.”

– Bill Evans

Jazz tip 3: Analyse, transcripties bladmuziek, stappenplan en muziekplezier

Vier inzichten voor succes in je improvisatiestudie.

1. Begrijp het probleem

Analyseer wat er fout gaat én waarom het fout gaat.

  • Is het een kwestie van techniek dat het spelen van een melodie niet lukt? Kijk naar je vingerzetting, schrijf hem op en studeer hem in. En ja, ook als je improviseert moet je dingen instuderen. Niemand bedenkt álles on the spot.
  • Is het een kwestie van gebrek aan variatie in je spel? Pas tip #2 toe.
  • Is het een kwestie van niet weten welke toonladder bij welk akkoord past? Verdiep je in muziektheorie van bijvoorbeeld jazz. Ken je alleen maar majeur en mineurtoonladders? Verdiep je eens in ‘kerktoonladders‘ die vrijwel standaard zijn in jazz.
  • Heb je te weinig ideeën voor eigen ‘patterns’? Lees het boek Traid Pairs for Jazz van Gary Campbell.

Zorg dus altijd dat je het probleem helder hebt. Werk effectief en efficiënt!

2. Laat je inspireren door de grootmeesters

Op YouTube zijn talloze voorbeelden van uitgeschreven solo’s (transcripties). Typ ‘transcription’ of ‘transcribe’ plus de songtitel of artiest in en je vindt toffe voorbeelden. Speel ze na. Vul je rugzak met ideeën. Imiteren van de grootmeesters hoort bij een zorgvuldige jazzstudie!

Check hieronder twee transcripties van de song ‘Autumn Leaves’. De solo’s zijn van Bill Evans, Chet Baker, Miles Davis en mijn held Keith Jarrett.

3. Pak het stap voor stap aan

Gebruik andere leerstrategieën als je merkt dat je aanpak niet werkt. En werk stap-voor-stap ieder probleem uit.

Misschien is je lick of melodie wel gewoon te moeilijk (bekende studiefout). Kies dan voor pattern improvisation en ga alleen daarmee aan de slag.

Misschien speel je te snel. Begin op een langzaam studietempo en verhoog je tempo met de tijd. Als je niet kan nadenken over wat je doet, welke tonen van het akkoord je aan het spelen bent of welke variatie je toepast, dan speel je zeker te snel!

Werk dus altijd stap voor stap, van eenvoudig naar complex. “Complex is the enemy of execution.”

4. Beleef elke kleine stap vooruit met plezier

Denk niet dat muziekpassie pas ontstaat wanneer je moeilijke stukken kan spelen. Als je niet kan genieten van een simpel C majeur akkoord of toonladder die mooi uitgevoerd wordt, moet je misschien jouw mindset veranderen.

Als muziek het hart van de luisteraar raakt, is dat niet vanwege de hoeveelheid noten of moeilijke stukken. Het gaat veel meer om je aanslag (hoe je de toon speelt), je timing, je volume, je hele ziel die je in die ene toon legt. En daar kan je al vanaf het begin van je pianolessen aan werken. Dus speel die paar tonen die je speelt met zo veel overtuigingskracht, dat je niet meer extra tonen nodig hebt!

Daarnaast moet je langetermijndenken. Als je geen plezier hebt in élke kleine stap en te snel grote resultaten wilt, dan houd je het proces van jarenlang en urenlang oefenen niet vol. In mijn ervaring onderschatten mensen de hoeveelheid uren die het kost om goed piano te spelen. Een gevorderde pianist doet 1,5u per oefensessie en professionals studeren minimaal 4 uur per dag! Lees mijn blog over piano-oefenen als je wilt weten hoe vaak je moet oefenen.

Bovenal is plezier nodig voor het ontdekken van creatieve oplossingen. De rit is erg lang, dus beleef elke kleine stap vooruit met plezier.

Jazz tip 4: Blijf gemotiveerd en geduldig in je improvisatie

Bill Evans benoemt 2 bekende valkuilen.

  1. Je kan denken dat improvisatie niet voor jou is weggelegd, omdat iets niet direct lukt. Je stopt ermee.
  2. Je kan het probleem niet overwinnen, omdat je te ongeduldig bent.

Voorkom dus dat je in die twee valkuilen stapt. Bijna iedere leerling die bij mij komt met de gedachte dat hij of zij niet kan improviseren, improviseert binnen enkele lessen.

Jazz tip 5: Trainen als een jazz professional

Oefen zó vaak dat je vaardigheden een ‘tweede natuur’ worden. Ben niet meer afhankelijk van een goede dag. Je moet namelijk altijd on the spot kwaliteit kunnen leveren.

Denk je dat die improvisaties van topmuzikanten als Keith Jarrett vanzelf gaan? Dat improvisatie volledig een kwestie van inspiratie op het moment is? Natuurlijk niet!

Dat zeggen sommigen overigens van wel. Ze zeggen dan: “Ja, ik doe gewoon wat!” Maar dat is natuurlijk niet helemaal waar. Ze zijn simpelweg vergeten hoeveel kleine stappen ze hebben gememoriseerd. Al die jaren van studie en werken aan techniek, variaties en ideeën bedenken zijn ze simpelweg vergeten. En dan voelt het inderdaad als ‘ik doe maar wat’. Maar ondertussen zit er flink wat skill achter die ‘spontane improvisatie’.

De vrouw van jazz pianist Bill Evans zei ooit dat Bill uren per dag klassieke muziek studeerde, met name impressionisme (Ravel, Debussy), om te ontdekken hoe die akkoorden in elkaar zaten. Top jazz pianisten als Brad Mehldau en Keith Jarrett studeren bijvoorbeeld ook urenlang J. S. Bach om ‘polyfonisch’ (d.w.z. meerdere melodieën tegelijk) te kunnen improviseren. Keith Jarrett heeft zelfs complete albums met Bach opgenomen. Hard werken dus.

Check hieronder Mehldau’s geniale en inspirerende parafrase op Bach.

En Jarretts uitvoering van Bachs Franse Suite nr. 3.

Heb geen verkeerde verwachtingen. Er moeten heel wat voorwaarden zijn om te kunnen improviseren. Jouw creatieve ingeving komt niet van de grond zonder een goede techniek, veel hapklare ideeën om mee te werken, kennis van variatietechnieken en voldoende speeluren.

Die ‘tweede natuur’ is werkelijk nodig omdat je jouw ideeën direct moet kunnen laten horen met je vingers.

Trainen, trainen en nog eens trainen dus! Succes en have fun!

Bron: Interview met Bill Evans deel I (zie ook II en III)

Weet je nu meer door dit blog?

Ik ben Roy Harmanus, pianist, pianodocent en componist. In mijn blogs deel ik gratis mijn kennis om je vooruit te helpen.

Weet je nu door mijn blog meer of heb je vragen? Geef dan een like, doe een share of plaats onderaan een reactie.

Zoek je een privé jazz les, een online pianocursus jazz akkoorden of muziektheorie les, dan help ik je uiteraard ook graag verder!

Deze blogs wil je niet missen!

  • Jazzimprovisatie triad pairs

Boek: Triad pairs for Jazz Gary Campbell

Triad pairs betekent letterlijk 'drieklank paren'. Wanneer je 2 akkoorden die beiden uit 3 tonen bestaan combineert, heb je een triad pair. Maar hoe pas je dit concreet in je improvisatie toe? Dit studieboek van allround musicus Gary Campbell helpt je daar bij. Het boek is zeer praktisch gericht. Direct toepasbaar voor de improviserende beginner én professional. Stap voor stap wordt het concept 'Triad Pairs' uitgelegd.

Hoe kan ik je helpen?

Privé Pianoles

  • Persoonlijke aandacht, op maat
  • Verschillende genres: pop, jazz en klassiek
  • Verschillende richtingen: methode, noten en stukken
  • Antwoord op vragen buiten de les
  • Les op een topkwaliteit vleugel

“Hij let ook op kleine details en stimuleert je buiten de piano om muziek ook onderdeel te laten zijn van je dagelijks leven door te luisteren, je erin te verdiepen en het te voelen.”

Peter-Paul Kurstjens

Piano Online Cursus

  • Verschillende cursussen & niveaus
  • In je eigen tijd & op je eigen locatie
  • Handige PDF werksheets & FAQ
  • Easy-to-use digitale leeromgeving
  • Topkwaliteit video’s

“Het feit dat Roy is gestudeerd in de lichte en klassieke muziek maakt hem tot een zeer veelzijdige docent. Hij heeft veel theoretische kennis, en speelt zelf natuurlijk fantastisch.”

Nanny Kramers

Muziektheorie en solfège

  • 1-op-1 training solfège & theorie
  • Melodie-, harmonie- en ritmedictee’s
  • Voorbereiding toelatingsexamens
  • Gestructureerd lesplan op maat
  • Handige tools en ezelsbruggetjes

“Roy heeft me (als drummer!) uitstekend voorbereid voor het toelatingsexamen solfège aan het Rotterdams Conservatorium. Uiteindelijk behaalde ik een 8.8.”

Rens van den Akker
Lees meer over privé pianoles
Lees meer over pianoles online
Lees meer over muziektheorie & solfège

Privé Pianoles

  • Persoonlijke aandacht, op maat
  • Verschillende genres: pop, jazz en klassiek
  • Verschillende richtingen: methode, noten en stukken
  • Antwoord op vragen buiten de les
  • Les op een topkwaliteit vleugel

“Hij let ook op kleine details en stimuleert je buiten de piano om muziek ook onderdeel te laten zijn van je dagelijks leven door te luisteren, je erin te verdiepen en het te voelen.”

Peter-Paul Kurstjens
Lees meer over privé pianoles

Piano Online Cursus

  • Verschillende cursussen & niveaus
  • In je eigen tijd & op je eigen locatie
  • Handige PDF werksheets & FAQ
  • Easy-to-use digitale leeromgeving
  • Topkwaliteit video’s

“Het feit dat Roy is gestudeerd in de lichte en klassieke muziek maakt hem tot een zeer veelzijdige docent. Hij heeft veel theoretische kennis, en speelt zelf natuurlijk fantastisch.”

Nanny Kramers
Lees meer over pianoles online

Muziektheorie en solfège

  • 1-op-1 training solfège & theorie
  • Melodie-, harmonie- en ritmedictee’s
  • Voorbereiding toelatingsexamens
  • Gestructureerd lesplan op maat
  • Handige tools en ezelsbruggetjes

“Roy heeft me (als drummer!) uitstekend voorbereid voor het toelatingsexamen solfège aan het Rotterdams Conservatorium. Uiteindelijk behaalde ik een 8.8.”

Rens van den Akker
Lees meer over muziektheorie & solfège

Laat een reactie achter!

0 0 stem
Artikelbeoordeling